Analizör ve izleme verisi analitiği, tesisin mevcut veri toplama sisteminin veya proses tarihçisinin (historian) yanında, kurum içi (on-premises) kurulum ile çalışan ve analizör ile izleme verilerinin kalitesini sürekli denetleyen bir uygulamadır. Akan Endüstri ve Otomasyon bu uygulamayı, Endüstriyel Yapay Zekâ ve Yazılım hizmetlerinin bir parçası olarak kurar ve yapılandırır; kapsamına proses analizörleri, emisyon ve atık su izleme istasyonları ile ölçüm istasyonu verileri girer. Uygulama veriyi salt okunur bağlantı üzerinden okur, geçersiz değerleri ve kaymayı (drift) işaretler ve mühendislere karar vermeleri için gereken kanıtı sunar.
Hangi sorunu çözer?
Bir analizör, ölçümü güvenilirliğini yitirdikten çok sonra da değer üretmeye devam edebilir. Donmuş bir sinyal, tıkanmış bir numune hattı veya yavaş ilerleyen bir kalibrasyon kayması ancak bir sonraki doğrulamada ya da laboratuvar sonucu farklı çıktığında fark edilebilir. O zamana kadar operatörler bu değerle çalışır, raporlar da bu değere dayanır.
Uygulama, yapılandırılan her ölçümü yeni veri okundukça denetler; hangi değerlerin kontrolden geçemediğini ve hangi analizörün performansının düştüğünü gösterir.
Uygulama neler yapar?
| İşlev | Neyi denetler veya gösterir? |
|---|---|
| Geçerlilik (validity) kontrolleri | Her ölçümde donmuş sinyal, ölçüm aralığı dışındaki değer, ani sıçrama ve veri kesintisi |
| Kayma (drift) tespiti | Doğrulama sonuçlarındaki ve ölçümün kendisindeki yavaş değişimleri ortaya çıkaran kontrol kartları (control chart): CUSUM ve Shewhart |
| Analizör performans paneli | Analizör bazında kullanılabilirlik (availability), doğrulama sonuçlarının zaman içindeki seyri ve son kalibrasyondan bu yana geçen süre |
| Erken uyarı | Bir ölçüm, işletmecinin belirlediği sınır değere yaklaşma eğilimi gösterdiğinde mühendislere bildirim |
| Dönemsel raporlar | Tesisin kendi kalite ve çevre ekipleri için veri geçerliliği ve analizör performansı raporları; kurum içi belgelerdir, yetkili kuruma sunulan bir bildirim değildir |
Her bulguda, dayandığı veri, kural veya kontrol kartı gösterilir; mühendis, işlem yapmadan önce bulguyu doğrulayabilir.
İsteğe bağlı sonraki adım: çıkarımsal (inferential) çapraz kontrol
Daha sonraki bir aşamada, ayrıca kapsamlandırılan bir adım olarak ve yeterli ilişkili proses ölçümü bulunan yerlerde, çıkarımsal tahminler eklenebilir. Bu tahminler debi, sıcaklık ve basınç gibi ölçümlerden hesaplanır ve analizörün değeriyle karşılaştırılır. Tahmin ile analizör değeri arasındaki farkın kalıcı olması, analizörün kontrol edilmesini gerektirir. Tahmin öneri niteliğindedir ve analizör ölçümünün yerini almaz.
Hangi ölçümleri kapsar?
- Proses analizörleri – gaz kromatografları ile TOC ve amonyum analizörleri gibi sıvı analizörleri.
- Emisyon ve atık su izleme istasyonları – Türkiye’de işletmecilerin sürekli emisyon ölçüm sistemleri (SEÖS) ve sürekli atıksu izleme sistemleri (SAİS) kapsamında işlettiği istasyonlar.
- Ölçüm istasyonu verileri – debi ölçüm skidleri ve ticari ölçüm sistemlerindeki debi ile buna bağlı basınç, sıcaklık ve kalite ölçümleri.
Uygulama, Akan’ın tedarik etmediği ekipman dahil, her marka analizör ve sistemle çalışır.
Nasıl kurulur ve bağlanır?
Uygulama, tesisinizdeki bir sunucuda çalışır; veri tesisten dışarı çıkmaz. Uygulama veriyi, veri toplama sisteminden veya proses tarihçisinden salt okunur bağlantı üzerinden okur. PLC’ye veya DCS’e hiçbir veri yazılmaz, hiçbir ayar değeri değiştirilmez. Bulguları mühendisler inceler ve kararı onlar verir. Yaklaşımın ayrıntıları Yöntem, Veri ve Güvenlik sayfasında açıklanır.
Çalışma nasıl yürütülür?
Kapsam, tipik süre ve teslimatlar iş başlamadan önce belirlenir.
| Adım | Kapsam | Ne teslim alırsınız? |
|---|---|---|
| Değerlendirme | Tesis personelinin dışa aktardığı veriler üzerinde, sabit kapsamlı ve ücretli Ölçüm Verisi Sağlık Kontrolü (ön değerlendirme) | Sıralanmış bulguları içeren yazılı rapor, veri erişim haritası ve bulgular gerektiriyorsa pilot uygulama önerisi |
| Pilot | Bir ünite, baca veya deşarj noktası; tipik olarak altı ile on iki hafta; kabul kriterleri önceden kararlaştırılır | Pilot kapsamında çalışan uygulama ve kriterlere göre hazırlanan kabul raporu |
| Devreye Alma | Diğer ünitelere ve ölçüm noktalarına yaygınlaştırma | Kararlaştırılan kapsam için yapılandırılmış kontroller, paneller ve raporlar |
| Destek | Güncellemeler, kural ve sınır ayarları, yeni analizörlerin eklenmesi | Kararlaştırılan kapsamda destek |
Pilot uygulama, o sahadaki sağlık kontrolünden sonra başlar; çünkü kontroller ve sınırlar tesisin kendi verisine göre belirlenir. Tesisinizi görüşmek için Akan ile iletişime geçin.
Uygulama ne yapmaz?
- Yetkili kuruma raporlanan veriyi filtrelemez, değiştirmez ve geciktirmez.
- Akredite laboratuvar analizlerinin veya tesisin kendi kalibrasyon ve doğrulama prosedürlerinin yerini tutmaz.
- Erken uyarı, veri geçerliliğiyle ve ölçümlerin işletmecinin belirlediği sınır değerlere yaklaşma eğilimiyle ilgilidir. Alarm, trip veya koruma fonksiyonu değildir.
- Kontrol sistemine yazmaz, ayar değerlerini değiştirmez.
- Mevzuata uyum konusunda herhangi bir sonuç taahhüt etmez.
Kimler için uygundur?
Analizör ve enstrüman bakım mühendisleri, kalite ve laboratuvar ekipleri, çevre ekipleri ve ölçüm istasyonu mühendisleri için uygundur. Tipik tesisler: su ve atık su arıtma tesisleri, petrol, gaz ve petrokimya tesisleri, enerji ve kimya tesisleri ile madencilik, çimento ve metal işletmeleri.
